واکاوی فقهی ولایت وصی بر جنین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌‌پژوه دکتری فقه خانواده، از کشور پاکستان، مجتمع آموزش عالی بنت‌‌الهدی، جامعه‌‌المصطفی العالیمه، قم، ایران.

2 استادیار و مدیر گروه فقه خانواده، مجتمع آموزش عالی بنت‌‌الهدی، جامعه‌‌المصطفی العالمیه، قم، ایران/ رئیس پژوهشکده فقه و مبانی حقوق، جامعه‌‌الزهرا، قم، ایران.

چکیده

 خانواده کوچک‌‌ترین واحد اجتماعی است و برای اداره امور نیاز به ولی و سرپرست دارد. فقه و شریعت، سرپرستی خانواده را به پدر و جد واگذار کرده است و درصورت نبود پدر و جد، وصی آن‌‌دو از این عهده برمی‌‌آید. جنین، فرد محترمی است، اما به‌‌دلیل اینکه حیاتی در او صورت نگرفته است در برخی از مصادیق از بسیاری از حقوق محروم است و مستحق آن نیست، البته برخی موارد مانند کنار گذاشتن ارث توسط ولی و عدم قصاص مادر به‌‌دلیل حفظ جنین تا مدت حمل را می‌‌‌توان از حقوق جنین نام برد. هدف از تحقیق حاضر، ولایت وصی بر جنین از دیدگاه امامیه و حنفیه است. روش پژوهش از نظر ابزاری، روش کتابخانه‌‌ای و از نظر علمی، روش توصیفی-تحلیلی است. داده‌‌ها با رجوع به منابع روایی و فقهی در موضوع ولایت وصی، استخراج و تجزیه و تحلیل شده‌‌اند. براساس پژوهش حاضر، جواز وصیت بر جنین به‌‌وسیله دلایل قرآنی و روایی ثابت می‌‌شود و اگر شرایطی مانند بلوغ، عقل، اسلام و عدالت نباشد ولایت وصی ساقط می‌شود. در اینجا بین فقه امامیه و حنفیه اختلافی نیست و فقط در فقه حنفیه رتبه وصی بعد از پدر است. اگر پدری وصی را انتخاب نکرده باشد پدربزرگ ولایت دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1372). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: مؤسسه امیرالمؤمنین (ع).

    1. ابن‌منظور، محمد (1405). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
    2. انصاری، طاهری.، و محمدعلی، مسعود (1384). دانشنامه حقوق خصوصی. تهران: محراب.
    3. اوزجندی، قاضی خان‌‌محمد (1411). الفتاوی الخاتیه. بیروت: دار‌الفکر.
    4. بحرالعلوم، سید محمد (1403). بلغه الفقیه. تهران: مکتبه الصادق.
    5. بحرانی، یوسف (1405). حدائق الناضر. قم: النشر الاسلامی.
    6. جمعی از نویسندگان (1428). موسوعه احکام الاطفال و ادلتها. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
    7. جوهری، اسماعیل بن حماد (1404). الصحاح. بیروت: دار‌العلم للملایین.
    8. حرعاملی، محمد (1409). وسایل الشیعه. قم: مؤسسه آل‌‌البیت (ع) لاحیاء التراث.
    9. حلی، حسن بن یوسف (1413). قواعد الاحکام. قم: انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه.
    10. حلی، یوسف (1982). نهج الحق و کشف الصدق. بیروت: دار‌الکتاب.
    11. حلی، یوسف بن مطهر (1413). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه.
    12. حلی، یوسف بن مطهر (1414). تذکره الفقها. قم: آل البیت.
    13. خوانساری، سید احمد (1364). جامع المدارک فی شرح مختصرالنافع. قم: اسماعیلیان.
    14. خوری شرتوتی، سعید (1377). اقرب الموارد. قم: اداره کل حج و اوقاف و امور خیریه.
    15. خویی، ابوالقاسم (1317). موسوعه امام خویی. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
    16. خویی، ابوالقاسم (1382). المسایل المنتخبه. قم: مؤسسه احیاء آثار امام خویی.
    17. خویی، ابوالقاسم (1393). مبانی تکمله المنهاج. تهران: خرسندی.
    18. خویی، ابوالقاسم (بی‌‌تا). مستند العروه. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
    19. دسوقی، شمس‌‌الدین محمد (1392). حاشیه الدسوقی علی مختصر المعانی. قم: فاروس.
    20. دسوقی، محمد (بی‌‌تا). حاشیه الدسوقی علی الشرح الکبیر. بیروت: دار‌الفکر.
    21. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1419). المفردات. قم: ذوی القربی.
    22. الرملی، شمس‌‌الدین (1087). نهایه المحتاج. بیروت: دار‌الفکر.
    23. سبزواری، عبدالاعلی (1386). جواهر الکلام. قم: اندیشه هادی.
    24. سبزواری، عبدالهادی (1388). مهذب الاحکام. قم: دار‌التفسیر.
    25. السرخسی، شمس الدین (1421). المبسوط. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    26. شهید اول، شمس‌‌الدین (1374). لمعه دمشقیه. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
    27. شهید اول، محمد بن مکی (1395). الدروس. قم: انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه.
    28. شهیدثانی، زین‌‌الدین (1389). مسالک الافهام. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
    29. شیخ مفید، محمد (1410). المقنعه. قم: انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه.
    30. شیروانی، علی (1377). شرح لمعه. قم: دار‌العلم.
    31. طباطبایی، علی (1374). ریاض المسائل. قم: بوستان کتاب.
    32. طریحی، فخرالدین (1375). مجمع البحرین. بی‌‌جا: بی‌‌نا.
    33. طوسی، ابوجعفر (1376). تهذیب الاحکام. تهران: صدوق.
    34. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1363). الاستبصار. تهران: دار‌الکتب الاسلامیه.
    35. طوسی، محمد بن حسن (1386). المبسوط. قم: مؤسسه دفتر انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه.
    36. طوسی، محمد بن حسن (1407). الخلاف. قم: انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه.
    37. فاضل هندی (1405). کشف اللثام. قم: منشورات مکتبه آیت‌‌الله مرعشی نجفی.
    38. قرطبی، ابوالولید (1431). بدایه المجتهد و نهایه المقتصد. تهران: المجع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
    39. کاشانی، علاءالدین بن مسعود (1406). بدایع الصنایع. قم: نشر دار‌الکتب العلمیه.
    40. کرکی، علی (1414). جامع المقاصد. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث.
    41. محقق حلی، جعفربن حسن (1385). شرایع الاسلام. قم: بنیاد معارف اسلامی.
    42. مصطفوی، حسن (1360). کلمات القرآن. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    43. معوض، علی‌‌محمد (1414). الحاوی الکبیر. قم: دار‌الکتب العلمیه.
    44. المقدسی، ابن قدامه (بی‌‌تا). المغنی. بیروت: دار‌الکتاب العربی.
    45. ملاخسرو، محمد (1398). دررالاحکام فی شرح غرر الاحکام. زاهدان: اولوالالباب.
    46. موسوی‎خمینی، روح‌‌الله (بی‌‌تا). تحریرالوسیله. بی‌‌جا: بی‌‌نا.