تکفل و سرپرستی کودکان در فقه امامیه: نگاهی به داستان حضرت مریم(س)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه دکتری فقه خانواده، از کشور پاکستان، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 استادیار گروه فقه خانواده، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران/ رئیس پژوهشکده فقه و مبانی حقوق، جامعه‌الزهرا، قم، ایران.

چکیده

تکفل و سرپرستی کودکان یکی از موضوعات مهم در آموزه‌های اسلامی است که هم از منظر عاطفی و اخلاقی و هم از جنبه حقوقی و فقهی اهمیت ویژه‌ای دارد. فقه امامیه، به‌عنوان یکی از شاخه‌های اصلی فقه اسلامی، احکام و مقررات جامعی را در مورد سرپرستی کودکان ارائه داده است. سرپرستی نه‌تنها یک‌وظیفه فردی، بلکه مسئولیتی اجتماعی برای تقویت بنیان‌های اخلاقی و انسانی جامعه به‌شمار می‌رود. قرآن کریم، درجایگاه منبع اصلی شریعت اسلامی، در داستان حضرت مریم (س) و سرپرستی ایشان توسط حضرت زکریا (ع)، الگویی بارز از مسئولیت‌پذیری و تکفل ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تکفل و سرپرستی کودکان در فقه امامیه و با تأکید بر آموزه‌های قرآنی و داستان حضرت مریم (س)، به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از مبانی فقهی و مفاهیم قرآنی، این موضوع را مورد بررسی قرار داده است. ابتدا شرایط، احکام و وظایف سرپرستان در فقه امامیه تحلیل شده و سپس این مفاهیم در پرتو داستان حضرت مریم (س) بررسی شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم الگویی عملی و الهام‌بخش از مسئولیت‌پذیری و حمایت از کودکان نیازمند ارائه می‌دهد و داستان حضرت مریم (س) نمونه‌ای از سرپرستی و تأمین نیازهای مادی و معنوی، شامل تربیت اخلاقی و رشد روحی کودکان است.
 

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1372). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: مؤسسه امیرالمؤمنین (ع).

    *نهج‌البلاغه (1368) گردآوری: شریف رضی. مترجم: فیض‌الاسلام اصفهانی، علی نقی. تهران: بی­نا

    1. ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد (1384). النهایة فی غریب الحدیث والأثر. دار‌التفسیر. تهران.
    2. ابن ادریس، محمد بن احمد (1375). السرائر. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    3. ابن زهره القیروانی (1417). غنیه النزوع إلى علمی الأصول والفروع. تهران: چاپ ابراهیم بهادری.
    4. ابن منظور، محمد بن مکرم (1408). لسان العرب. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
    5. اجزیری، عبدالرحمن بن محمد عوض (1424). الفقه على المذاهب الأربعة. بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
    6. امامی، اسدالله؛ صفایی، حسین (1376). حقوق خانواده. تهران: دانشگاه تهران.
    7. امینی، ابراهیم (1372). اسلام و تعلیم و تربیت. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
    8. انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415). کتاب النکاح. بیروت: دار‌الاحیاء التراث العربی
    9. بحرانی، یوسف بن احمد (بی‌تا). الحدائق الناضرة. بی‌جا، بی نا.
    10. تاج‌الدین شعیری (1363). جامع الأخبار. قم: رضی.
    11. حر عاملی، محمد بن حسن (1414). وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
    12. حلی، احمد بن محمد بن فهد (1398). المذهب البارع. قم: انتشارات العطار.
    13. حلی، حسن بن یوسف (1369). نهایة الأحکام فی معرفة الأحکام. قم: اسماعیلیان.
    14. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر (1419). قواعد الأحکام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
    15. حلی، محمد بن حسن (فخرالمحققین) (1357). إیضاح الفوائد فی شرح الفوائد. قم: اسماعیلیان.
    16. حیدری، معصومه (1379). آداب رفتار با دختران. کاشان: محتشم.
    17. خمینی، روح‌الله (1392). تحریر الوسیلة (کتاب النکاح). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    18. خوانساری، سید احمد (1405). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. تهران: مکتبه الصدوق.
    19. داودی، محمد (1386). سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) در تربیت دینی. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
    20. رازی، محمد بن أبی بکر (1310). مختار الصحاح. مصر: چاپ سری.
    21. شکیباپور، عنایت‌الله (1363). دایرة‌المعارف روان‌شناسی. تهران: فروغی.
    22. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1389). الروضة البهیة. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
    23. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1419). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: بی نا.
    24. شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1404). من لا یحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    25. طباطبایی، سید علی (1192). الریاض المسائل. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
    26. طباطبایی، سید علی (1382). ریاض المسائل. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
    27. طبرسی، حسن بن فضل (1412). مکارم الأخلاق. قم: شریف رضی.
    28. طوسی، محمد بن حسن (1363). المبسوط. تهران: مکتبه المرتضویه.
    29. طوسی، محمد بن حسن (1369). الخلاف. قم: انتشارات اسلامی.
    30. عاملی، زین‌الدین بن علی (1381). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسه المعارف الإمامیه.
    31. عاملی، سید محمد (1413). نهایة المرام. قم: انتشارات اسلامی.
    32. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول) (1369). اللمعة الدمشقیة. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
    33. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه (1415). تفسیر نور الثقلین. قم: انتشارات اماعلیان.
    34. علامه حلی، حسن بن مطهر (1413). قواعد الأحکام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
    35. علامه حلی، حسن بن یوسف (1413). مختلف الشیعة. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    36. علامه طباطبایی، سید محمدحسین (1378). تفسیر المیزان. مترجم: نیری بروجردی، عبدالکریم. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
    37. علامه مجلسی، محمد تقی (1346). یک‌دوره فقه کامل فارسی. تهران. بی‌نا.
    38. فاضل ابی، زین‌الدین (1410). کشف الرموز فی شرح المختصر النافع. قم: انتشارات اسلامی.
    39. فاضل هندی، بهاالدین محمد (1416). کشف اللثام عن قواعد الأحکام. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    40. فیض کاشانی، محمد بن مرتضی (1395). مفاتیح الشرائع. تهران: مدرسه عالی شهید مطهری.
    41. قرائتی، محسن (1386). تفسیر نور. تهران: مؤسسه فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    42. کاتوزیان، ناصر (1402). حقوق مدنی (عقود مدنی). تهران: گنج دانش.
    43. کلینی، محمد بن یعقوب (1391). اصول کافی. مترجم: حسین استادولی. قم: دار‌الثقلین.
    44. متقی، علی بن حسام‌الدین (1419). کنز العمال. بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
    45. مجلسی، محمدباقر (1398). بحار الأنوار. اصفهان: مرکز القائمة للدراسات الکمبیوتریة.
    46. محقق حلی، جعفر بن حسن (1410). المختصر النافع فی فقه الإمامیه. تهران: قسم الدراسات الإمامیه.
    47. مروارید، علی‌اصغر (1413). الینابیع الفقهیه. بیروت: الدار الإسلامیه.
    48. معین، محمد (1379). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
    49. مکارم شیرازی، ناصر (1353). تفسیر نمونه. تهران: دار‌الکتب الإسلامیه.
    50. ملک‌زاده، فهیمه (1389). دانشنامه حقوقی (جلد دوم). تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
    51. نجفی، محمدحسن (1399). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دار‌الکتب الإسلامیه.
    52. نوری، میرزا حسین؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1389). وسائل الشیعة و مستدرکها. قم: انتشارات دفتر اسلامی.